Tο νέο ιστορικό μυθιστόρημα της Κων. Ρίτσου-Ζαβόλια "Το αγόρι και το πηγάδι της μνήμης

www.on-gr.blogspot.com

«Το πείραμα του χαμένου χρόνου» της Κανής Καραβά

Ένα ταξίδι στα πάθη και τη δύναμη της γυναίκας...........

Η Δανάη είναι δικηγόρος στις Βρυξέλλες και μαμά τριών παιδιών. Σε μια επαγγελματική συνάντηση στη Στοκχόλμη εγκλωβίζεται στη χώρα λόγω της έκρηξης του ισλανδικού ηφαιστείου. Εκεί γνωρίζει τον Ανδρέα που τη φιλοξενεί και ως φυσικός επιστήμονας, της μιλά για το ταξίδι στο παρελθόν και στο μέλλον. Της Δανάης όμως το παρελθόν είναι ένα σκοτεινό ταξίδι που δεν έχει γίνει ποτέ: Και οι πόρτες ήταν κλειστές και η ίδια δεν τολμούσε να το επιχειρήσει. 

Ένα ημερολόγιο από το 1925 ως το 1941 θα τη συνοδεύσει στην αναζήτησή της. Μια αστική οικογένεια από την Τραπεζούντα που ζει στην Αθήνα, οι έρωτες, τα ρίσκα, οι διαφωνίες, τα πάθη, τα δράματα και οι χαρές, μαζί και η νεότερη ιστορία της Ελλάδας ξετυλίγονται μπροστά μας.

 Μένει να δούμε ποιο είναι το μυστικό που κρύβεται πίσω από την Δανάη και μαζί με αυτό πολλά άλλα μυστικά, μεγάλα και μικρά, που κρύβονται σε κάθε οικογένεια.

H συγγραφέας Κανή Καραβά μιλά στην Άννα Σταυροπούλου

"Η λογοτεχνία με κάνει να ονειρεύομαι, να είμαι αισιόδοξη.

 Με ταξιδεύει, με απελευθερώνει"

Τι ήταν αυτό που σου έδωσε το έναυσμα, την έμπνευση για την ιστορία που ξετυλίγεται στο βιβλίο σου;

Η έκρηξη του ηφαίστειου της Ισλανδίας πέρυσι τον Μάρτιο. Παρακολουθώντας τις ειδήσεις στην τηλεόραση σκέφτηκα κατά πόσον αυτό θα μπορούσε να επηρεάσει τη ζωή ανθρώπων που ενδεχομένως θα έμεναν εγκλωβισμένοι μακριά από τις εστίες τους, και χωρίς επιπλέον να γνωρίζουν πότε θα ήταν εφικτό να φύγουν, πόσο θα άλλαζε το πρόγραμμά τους και τι άλλο θα μπορούσε να τους επιφυλάσσει μία τέτοια περιπέτεια. Επίσης, το γλωσσικό ζήτημα  ήταν ένα κίνητρο. Στο βιβλίο υπάρχουν τέσσερις μορφές γλώσσας. Η σημερινή καθομιλουμένη στο σύγχρονο κομμάτι, η καθομιλουμένη του παρελθόντος, η λόγια του παρελθόντος στην οποία είναι συνταγμένο το ημερολόγιο και τέλος το ποντιακό ιδίωμα. Ακριβώς επειδή ήθελα να δώσω έμφαση στις δύο μορφές γλώσσας του παρελθόντος και ιδιαίτερα στη λόγια, στο βιβλίο γίνεται διεξοδική ανάλυση του γλωσσικού ζητήματος και της πολεμικής την οποία είχε εγείρει.

Είσαι δημοσιογράφος, δημοσιολόγος, εργάζεσαι σε έναν τεχνοκρατικό τομέα στις Βρυξέλλες… Τι είναι για σένα η λογοτεχνία και η συγγραφή και πώς βλέπεις τη δική σου πορεία στο βιβλίο;

Η λογοτεχνία με κάνει να ονειρεύομαι, να είμαι αισιόδοξη. Με ταξιδεύει, με απελευθερώνει, ζω, υπάρχω μέσα από αυτήν. Ένα καλό βιβλίο με βοηθά να  βελτιώνομαι αξιοποιώντας τα μηνύματα που περιέχει. Υπάρχουν βιβλία που με έχουν σημαδέψει ανεξίτηλα. Με έχουν αλλάξει ως οντότητα, έχουν διευρύνει τους ορίζοντές μου. Συνήθως διαβάζω βιβλία που θα ήθελα να είχα γράψει. Η συγγραφή μού φέρνει πιο κοντά την Ελλάδα, έχει κρατήσει το δεσμό μου μαζί της άρρηκτο, όλα αυτά τα χρόνια. Το γράψιμο είναι τέχνη, πρέπει να το επιθυμείς για να το κάνεις. Είναι επίσης το καταφύγιό μου και όταν νοιώθω καλά και όταν υποφέρω. Γιατί όταν υποφέρω νοιώθω την ανάγκη να μιλήσω μέσα από τα γραπτά μου. Είναι ακόμη η διαφυγή μου και ο τρόπος μου να υπάρχω. Η συγγραφή με γοήτευε πάντα και γράφω από ένστικτο. Η σχέση αυτή, με την πάροδο των χρόνων έχει μετατραπεί σε πράξη δέσμευσης από τη μία πλευρά για τη μητρική μου γλώσσα και από την άλλη για την υπεράσπιση της γυναίκας. Οπωσδήποτε δεν γράφω ούτε για να γίνω διάσημη ούτε να για βγάλω χρήματα. Το μόνο αξιοπρεπές κίνητρο θα έλεγα είναι: επειδή η συγγραφή, η δημιουργία ενός κόσμου, η δημιουργία χαρακτήρων είναι μια ανάγκη και μια χαρά από μόνη της.  Αυτό είναι που με γοητεύει πάνω και πέρα απ’ όλα τα άλλα.

Η πορεία μου στο βιβλίο; Ελπίζω ανοδική! Προσπαθώ να βελτιώνομαι κάθε φορά, ιδιαίτερα στο θέμα της γλώσσας... Βλέπετε, έχω μία εμμονή με τη γλώσσα,  ίσως επειδή ζω πολλά χρόνια στο εξωτερικό.

Πώς είναι η ζωή στις Βρυξέλλες, ιδίως για Έλληνες, «εκπροσώπους» μιας χώρας υπό κρίση;

Η ζωή στις Βρυξέλλες είναι σχετικά εύκολη και χωρίς άγχη. Η ζωή των Ελλήνων ως εκπροσώπων μιας χώρας που βιώνει μία άνευ προηγουμένου κρίση είναι και δύσκολη και γεμάτη άγχος. Δύσκολη γιατί αντιμετωπίζεις διάφορες συμπεριφορές. Από οίκτο έως επιθετικότητα, αλλά και κατανόηση. Και καλείσαι να υπερασπιστείς τους συμπολίτες σου, να προσπαθήσεις να πείσεις τους συνομιλητές σου ότι ούτε φυγόπονοι είμαστε, ούτε διαπλεκόμενοι ούτε ευθυνόμαστε εμείς για τους κακούς χειρισμούς της εκάστοτε κυβέρνησης.

Υπάρχει είναι αλήθεια μία στρεβλή εικόνα για την κατάσταση στην Ελλάδα. Πώς όμως να εξηγήσεις σε ανθρώπους με διαφορετική κουλτούρα τον απάνθρωπο στραγγαλισμό που υφίσταται ο ελληνικός λαός σήμερα; Την τελματώδη κατάσταση της αγοράς; Την ένδεια στην οποία έχουν περιέλθει οι Έλληνες; Την απαξίωση, την κατάθλιψη, την απελπισία; Δύσκολο να το κατανοήσει κάποιος εάν δεν το βιώσει… Έπειτα θεωρώ άδικη την κατακραυγή εναντίον της χώρας μου και θυμώνω με αυτούς που δεν είναι σε θέση να καταλάβουν.

___________________

http://www.stylista.gr/well-being/book/9347~To-peirama-toy-xamenoy-xronoy--Kanh-Karaba~article

Κυκλοφόρησαν τα Διηγήματα της μπάλας του Άγγελου Γέροντα με τίτλο "Χωρίς κασκόλ" από τις εκδόσεις Σ.Ι. Ζαχαρόπουλος

Ένα φιλμ της ζωής μας μέσα από τρία διηγήματα της μπάλας...

Σωκράτης Ανδρέου, αθλητικός συντάκτης. Σε μια απ' τις περιπλανήσεις του στο Μπουένος Άιρες συναντά τον κλοσάρ Οράσιο.

Ρίτα Παντάουσκας, πρώην χαντμπολίστρια της κραταιάς Σοβιετικής Ένωσης. Γιατί παρακολουθεί αδιάφορη τον γιο της Σάρας, σούπερσταρ του Παναθηναϊκού, να σκοράρει με τρίπο­ντο στον ημιτελικό της Ευρωλίγκα;

Ο ψυχίατρος Άγης Γονατάς χάνει τον προσανατολισμό του δίπλα στο χώρο που κάποτε βρισκόταν το ποδοσφαιρικό γή­πεδο της Α.Ε.Κ. Έτσι βυθίζεται στο παρελθόν των γηπεδικών του παθών.

Η οικονομική κρίση της Αργεντινής, η σοβιετική ομοιομορ­φία, ο χαμένος ρομαντισμός της φανέλας, η αρχή του χουλι­γκανισμού στην Ελλάδα, το γηπεδικό παραλήρημα... 

Ένα φιλμ της ζωής μας μέσα από τρία διηγήματα της μπάλας.

Η παρουσίαση του βιβλίου θα γίνει μέσα στον Μάρτιο στο καφέ του βιβλιοπωλείου ΙΑΝΟΣ. Σύντομα θα σας ενημερώσουμε για την ακριβή ημέρα, ώρα της εκδήλωσης και τους ομιλητές.

                                      Καλοτάξιδο και με πολλά γκολ Άγγελε...

* * *

Σύντομο βιογραφικό του συγγραφέα

Ο Άγγελος Γέροντας γεννήθηκε το 1962 στην Αθήνα. Είναι γιος των συγγραφέων Δημήτρη και Ράνιας Γέροντα. Η συλλογή διηγημάτων "Χωρίς κασκόλ" είναι το δέκατο του βιβλίο. Διηγήματά του έχουν δημοσιευτεί σε ελληνικά και ξένα λογοτεχνικά περιοδικά. Είναι ιατρός νευρολόγος. 

Ο Άγγελος Γέροντας είναι Νευρολόγος, με ιδιαίτερη ενασχόληση στα πεδία της νοητικής υστέρησης και της επιληψίας και Τακτικό μέλος της Ιστορικής και Εθνολογικής Εταιρείας, του Συλλόγου των Αθηναίων και της Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών.

Μετά από περισσότερα από 20 χρόνια που κυκλοφόρησαν τα βιβλία αυτά, το ενδιαφέρον του αναγνωστικού κοινού κάνει απαραίτητη την επανέκδοσή τους, ενώ τα θέματα που πραγματεύονται, μια περιπλάνηση στον ψυχισμό της γενιάς του ’80 στην «Παραβολή του Αντισθένη» και ένα συμβολικό ταξίδι στο ασυνείδητο, την παιδική ηλικία, τα πάθη της ζωής και το δέος του θανάτου στη «Ρακένδυτη Νύχτα» αποδεικνύονται διαχρονικά και αγαπημένα.

Έργα του:

«Η παραβολή του Αντισθένη», μυθιστόρημα, Αθήνα, 1984, δεύτερη έκδοση, ΒΗΤΑ Ιατρικές Εκδόσεις, Αθήνα, 2010
«Ρακένδυτη νύχτα», διηγήματα, έκδοση περιοδικού Ομπρέλα, Αθήνα, 1989, δεύτερη έκδοση, ΒΗΤΑ Ιατρικές Εκδόσεις, Αθήνα, 2010
«Οι μαρκήσιοι των ταξιδιών», διηγήματα, εκδ. Αστάρτη, Αθήνα, 1994 «Ηλίου φαεινότερο (Fulie a deux?)», αφήγημα, εκδ. Γαβριηλίδης, Αθήνα, 1998
«Η εικόνα του ατόμου με νοητική καθυστέρηση στη λογοτεχνία», μελέτη, έκδοση ιδρύματος «Θεοτόκος», Αθήνα, 2000
«Μήπως θυμάσαι τη Μιμί-λα-Ροζ;», διηγήματα, εκδ. Γαβριηλίδης, Αθήνα, 2001
«Η Ιατρική της Τέχνης», μελέτες, ΒΗΤΑ Ιατρικές Εκδόσεις, Αθήνα, 2003
«Η επίσκεψη της ασταθούς κυρίας», διηγήματα, εκδ. Γαβριηλίδης, Αθήνα, 2005
«Λευκή ανθολογία. Ιατρικά διηγήματα», διηγήματα, ΒΗΤΑ Ιατρικές Εκδόσεις, Αθήνα, 2008
«H Εσωτερική εφημερία του Άγγελου Σπερχή», αφήγημα, εκδ. Γαβριηλίδης, Αθήνα 2010
«Χωρίς κασκόλ», διηγήματα, εκδόσεις Σ. Ι.Ζαχαρόπουλος, Αθήνα 2011.

Νέες εκδόσεις και βιβλία για ανάγνωση....και καλή χρονιά

*δείτε και στο: http://arkadikes-selides.blogspot.com/

Κυκλοφόρησε το μυθιστόρημα του Φίλιππα Φιλίππου με τίτλο "Ο ΕΡΩΤΕΥΜΕΝΟΣ ΕΛΥΤΗΣ" από τις εκδόσεις Ψυχογιός

"Ο ΕΡΩΤΕΥΜΕΝΟΣ ΕΛΥΤΗΣ"
ΦΙΛΙΠΠΟΣ ΦΙΛΙΠΠΟΥ
Σελίδες 384,
Εκδόσεις Ψυχογιός, Αθήνα 2011

Ο Φίλιππος Φιλίππου εμπνευσμένος από την ποίηση και τον προσωπικό βίο του Οδυσσέα Ελύτη, έγραψε ένα μυθιστόρημα για τον μεγάλο Έλληνα ποιητή, με τίτλο «Ο ερωτευμένος Ελύτης» (εκδόσεις Ψυχογιός).

Κέρκυρα, 1937, δικτατορικό καθεστώς Μεταξά. Από τον Ιανουάριο έως το Σεπτέμβριο ο Οδυσσέας Ελύτης φοιτά στη Σχολή Εφέδρων Αξιωματικών, «απομονωμένος επάνω στο Φρούριο», σύμφωνα με τον ίδιο. Πολλά χρόνια αργότερα, ένας συγγραφέας πηγαίνει στο Νησί των Φαιάκων για να μάθει πώς διήγε τόσους μήνες εκεί ο ποιητής, συνυπηρετώντας με τον Κύπριο φίλο του Ευάγγελο Λουίζο. Mε ποιους συναντήθηκε, εκτός από τον Λόρενς Ντάρελ, το γιατρό Θεόδωρο Στεφανίδη και μερικούς ντόπιους λογοτέχνες; Πώς περνούσε τις ελεύθερες ώρες του; Ποια ήταν η σχέση του με ορισμένες νεαρές αριστοκράτισσες; Ακόμη, τι κρύβεται πίσω από το ποίημά του «Ελένη»;

Ο ερωτευμένος Ελύτης είναι ένα μυθιστόρημα για τον νεαρό έφεδρο αξιωματικό με τα ποιητικά οράματα και ταυτόχρονα μια σπουδή για τον άνθρωπο Ελύτη. Σε αυτό γίνεται λόγος για την πολιτική πλευρά του, μα και την ερωτική. Διότι είναι ερωτικός ποιητής· ολόκληρο το σώμα της ποίησής του είναι ερωτικό. Ο έρωτας διαποτίζει και το Άξιον Εστί, ίσως το ωραιότερο ποίημα που έχει γραφτεί στην ελληνική γλώσσα. Ο ίδιος σε μια συνέντευξη παραδέχεται την ηδονοθηρία του: «Ήμουν δοσμένος “εις τες ηδονές”, που λέει κι ο Καβάφης».
Καλοτάξιδο....

Βιογραφικό Συγγραφέα

Ο ΦΙΛΙΠΠΟΣ ΦΙΛΙΠΠΟΥ γεννήθηκε στην Κέρκυρα το Δεκέμβριο του 1948. Από το 1968 ως το 1982, με μικρά ή μεγάλα διαλείμματα, ταξίδεψε ως μηχανικός σε ποντοπόρα πλοία. Έχει εκδώσει μαρτυρίες, μελέτες, βιογραφίες και μυθιστορήματα. Τα βιβλία του Οι εραστές της θάλασσας ή Tο βιβλίο του άγνωστου ναύτη και Ο πολιτικός Νίκος Καββαδίας σχετίζονται με τη ζωή των ανθρώπων της θάλασσας. Δύο από τα μυθιστορήματά του, Οι τελευταίες ημέρες του Κωνσταντίνου Καβάφη και Ο θάνατος του Ζορμπά, έχουν ως κεντρικούς ήρωες πραγματικά πρόσωπα. Διηγήματά του, δοκίμια, βιβλιοκριτικές, βιβλιοπαρουσιάσεις και άρθρα για διεθνή θέματα, έχουν δημοσιευτεί σε εφημερίδες και περιοδικά της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης. Ζει στην Αθήνα.

Κυκλοφόρησε το μυθιστόρημα «Η αγάπη γράφεται με κιμωλία» του Κώστα Καλαπανίδα

Στο μυθιστόρημα «Η αγάπη γράφεται με κιμωλία» πρωταγωνιστές είναι τα 22 παιδιά της πρώτης μετεμφυλιακής Η’ τάξης (1949-1950) τον Οκταταξίου Γυμνασίου Δολοπίου, και φυσικά το κοινωνικό περιβάλλον και ο ιστορικός χρόνος (τους).

Τα παιδιά αυτά σφυρηλατήθηκαν άγρια και ωρίμασαν πρόωρα μέσα στην τραγικότερη δεκαετία (1940-1950) της Νεοελληνικής Ιστορίας μας. Και δεν συνθλίφτηκαν. Αντίθετα, κατόρθωσαν να κατανοήσουν την εποχή τους και να την υπερβούν, κατακτώντας προσωπικά και ομαδικά χαρακτηριστικά, που τα κατέστησαν άξια να αναχθούν σε πρόσωπα μυθιστορηματικής αφήγησης.

Η ιστορική αυτή τάξη, με πεισματικούς, αλλά χωρίς αυθάδεια, αγώνες, και με την πνευματική καθοδήγηση μιας ανεπανάληπτης Βαγγελίτσας, φιλολόγου, κι ενός θυμώδους, ανυπότακτου κι αντιφατικού, ρασοφόρου θεολόγου, ανέβασαν τη γνησιότητα τους στην εμπιστοσύνη της φιλίας, στη λατρεία του έρωτα και στις συγκινήσεις που εκλύει η ομορφότερη ομορφιά, η ομορφιά των ανθρώπινων σχέσεων.

Η ΑΓΑΠΗ ΓΡΑΦΕΤΑΙ ΜΕ ΚΙΜΩΛΙΑ είναι ένα βιβλίο απρόσβλητο από τη νόσο της καλπάζουσας φαντασίας και την επιδημία της πλοκής. Συνειδητά, επιλέγει την ευθεία (ab ouo) αφήγηση, σε γλώσσα απλή και λυπημένη, επιλεγμένων για την ουσία τους πραγματικών περιστατικών, αποκαθαρμένων από τη σύγχρονη, ευπώλητη αναισχυντία. Γιατί απευθύνεται σε εφήβους που δοκιμάζουν και διαμορφώνουν θέσεις και σχέσεις. Σε μεγάλους και μεγαλύτερους που θυμούνται, αναθεωρούν και νοσταλγούν. Σε καθηγητές που αναστοχάζονται το πώς διδάσκουν. Το βιβλίο αρχίζει με την ειρωνεία της «νέας απελευθέρωσης» (1945), περνάει από ένα θριαμβικό λυγμό στα βράχια της Καστέλλας και καταλήγει στον Αχιλλέα, το λούστρο της Λιβαδιάς, που κερνάει σουβλάκια τα παιδάκια ενός σχολείου και το δάσκαλο τους, που ένας ξερακιανός, ρωμαλαίος Ρουμελιώτης τον αποκάλεσε «Δάσκαλο των παιδιών του Λαού».

Σελίδες 336, κυκλοφορεί από τις ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΑΣΣΑΡΗ.

Καλή ανάγνωση…

Κώστα Βαλέτα, Kάρμεν,Αιολικά Γράμματα, Αθήνα, 2011

Φίλιππου Νικολόπουλου

Αν/τή Καθ. Κοινωνιολογίας

Πανμ/μίου Ινδιανάπολης και UINDY Athens-Λογοτέχνη

Το βιβλίο "Κάρμεν" του Κώστα Βαλέτα περιλαμβάνει δύο καλά επιμελημένες, από φιλολογικής πλευράς, μεταφράσεις του ίδιου στην Ελληνική του ομώνυμου διηγήματος του Προσπέρ Μεριμέ και του λιμπρέτου, πάνω στο οποίο βασίστηκε  η ομώνυμη όπερα του Μπιζέ, με σχόλια και σημειώσεις, όπως επίσης και τα δικά του "Προλεγόμενα", Στα τελευταία  αναπτύσσονται οι ενδιαφέρουσες και εικονοκλαστικές θέσεις του ίδιου για το περιεχόμενο του μηνύματος, που εκπέμπει συμβολικά η ηρωίδα - "αντιηρωΐδα" της περίφημης όπερας. Τα σχόλια και οι σημειώσεις στις μεταφράσεις, όπως και τα παρουσιαζόμενα ιστορικά στοιχεία στα "Προλεγόμενα" - ιδιαίτερα γύρω απ' τη βιογραφία του Μεριμέ και γύρω απ' την σύγκριση του δικού του διηγήματος με το έργο του Πούσκιν "Οι Τσιγγάνοι"- βοηθά ικανοποιητικά τον αναγνώστη να αντιληφθεί το ιστορικό, κοινωνικό και πολιτισμικό πλαίσιο μέσα στο οποίο γεννήθηκε το έργο.

Ο Κώστας Βαλέτας  παρουσιάζει την ηρωίδα «Κάρμεν» ως σύμβολο της γυναικείας ελευθερίας και χειραφέτησης, ως σύμβολο άρνησης των δεσμεύσεων, που επιβάλλουν στη γυναίκα οι πατριαρχικές κοινωνικές δομές, κουλτούρα και  τρόπος σκέψης. Μελετώντας κανείς βαθύτερα και προσεκτικότερα το δοκίμιο αντιλαμβάνεται ότι η νοηματοδότηση αυτού του συμβόλου παραπέμπει περισσότερο στην αντισυμβατική, εκρηκτική και ηφαιστειώδη συμπεριφορά της ηρωίδας παρά  στα ορθολογικά και κοινωνικά επιχειρήματα που όρθωσε υπέρ της γυναικείας χειραφέτησης και ισότητας το οργανωμένο φεμινιστικό κίνημα ήδη από τον 19ο αιώνα στην Ευρώπη και στη Βόρεια Αμερική. Πρόκειται για έναν άνθρωπο που ακούει αποκλειστικά τα μηνύματα της καρδιάς και των ενστίκτων της και είναι πιστή στην κουλτούρα της "τσιγγάνας", δηλαδή μία νομαδική κουλτούρα με συνεχείς μετακινήσεις και μ' ένα ιδιόρρυθμο κώδικα αξιών, όπου η αρχή της προσωπικής ελευθερίας, η νοοτροπία της «εσω-ομάδας» και η αυθεντική έκφραση των παθών χωρίς υποκρισία κυριαρχούν. Πολύ σωστά ο ερημίτης στις τελευταίες σελίδες της νουβέλας του Μεριμέ διατυπώνει αυτήν άποψη για την Κάρμεν: "Φτωχό παιδί, Φταίνε οι Καλές (δηλ. οι Τσιγγάνοι) που την ανάθρεψαν έτσι".

Η Κάρμεν έχει αυθεντικότητα στην έκφραση των παρορμήσεών της, των ενστίκτων της  και του "παγανισμού της" -που προέρχεται ακριβώς απ' την τσιγγάνικη κουλτούρα- και της τάσης της να παραβιάζει τους κανόνες της ηθικής και νόμιμης κοινωνικής ζωής των "καθώς πρέπει" Ευρωπαίων (μάλιστα μερικούς απ' αυτούς τους χρησιμοποιεί, χωρίς δισταγμούς ή τύψεις, για οικονομικούς σκοπούς, προσφέροντάς τους παροδικές ερωτικές απολαύσεις). Πιο πολύ δείχνει εμπιστοσύνη και εκφράζει συναισθήματα, έστω παροδικά, στους δικούς της τσιγγάνικους κύκλους (παραπομπή στη γνωστή κοινωνιολογική διάκριση «εσω-ομάδα - εξω-ομάδα»). Δεν ξέρει από πειθαρχία, καθήκοντα και αρχές που συναντιούνται στον "καθώς πρέπει" χριστιανικό κόσμο της Ευρώπης, γι' αυτό και επηρεάζει τον Ντον Χοσέ να εγκαταλείψει τη  στρατιωτική σταδιοδρομία και να αφομοιωθεί απ' την τσιγγάνικη κουλτούρα. Έτσι μόνο μπορούσε να του δοθεί και να τον αγαπήσει. Τους άλλους άνδρες, όπως είπαμε, τους χρησιμοποιεί περιστασιακά. Μπορεί ακόμη και να εκπορνευτεί περιστασιακά - ακριβώς "για τσιγγάνικες δουλειές"-, χωρίς όμως να μπορεί να βρει  σ΄αυτούς τους άλλους κύκλους των ανδρών ένα πειστικό σημείο αναφοράς, που θα την προσανατολίσει σε μια σειρά από δεσμεύσεις και "νόρμες" του "καλού κόσμου". Αυτοί οι άντρες  δεν μπορούν να απευθυνθούν στην καρδιά της.

Η Κάρμεν αποτελεί πάθος αδέσμευτο από αρχές και κανόνες του λεγόμενου "πολιτισμένου κόσμου" της Ευρώπης ή από φραγμούς χριστιανικού τύπου. Πολύ σωστά λέγει ο Κ.Β. ότι αποτελεί «αισθήματα και πράξεις που είναι η ενεργοποίηση του ηφαιστείου, ψυχή που είναι ο κρατήρας του, φιλιά και χάδια που είναι λάβα που καίει ασυγκράτητα μέχρι να σβήσει στη θάλασσα». Τέτοιες ηρωίδες, συνεχίζει, δεν υπάρχουν ούτε στις αρχαίες ελληνικές τραγωδίες. Δεν είναι "Ελένη", "Κλυταιμνήστρα", "Μήδεια" ή "Αντιγόνη", που οι πράξεις τους ή οι ερωτικές επιλογές τους δεν τροφοδοτούνται από μία συνεχή έκρηξη του ερωτισμού και της καρδιάς τους, αλλά από κάποιες συναισθηματικές απογοητεύσεις ή εκδικητικές τάσεις ή ηθικά πλαίσια μέσα στα οποία κινείται η αγάπη τους.

Θα έλεγε κανείς ότι το περιεχόμενο και την υπαρξιακή φλόγα της ηρωίδας -"αντι-ηρωίδας" το πλησιάζει περισσότερο και σωστότερα το πνεύμα του Φρ. Νίτσε, καθώς θαυμάζει την "αυθόρμητη και απλή έκφραση των ενστίκτων της", δηλ. τον ζωικό της παλμό, αυτό που στη Γέννηση της Τραγωδίας αποκαλείται "ομηρική αφέλεια (βιώνει τον κόσμο των ενστίκτων και των αισθήσεων αυθόρμητα χωρίς καμία ενοχή). Ο Νίτσε πλησιάζει έτσι την περίπτωσή της, γιατί τολμά να ανιχνεύσει έντονες υπαρξιακές διαστάσεις πέραν «Καλού και Κακού", στις ανθρώπινες προσωπικότητες. Το δίπολο "καλό-κακό", για τον μεγάλο γερμανό φιλόσοφο, είναι μια ψυχική-υπαρξιακή φυλακή μέσα στην οποία ο Ευρωπαίος Χριστιανός είναι εγκλωβισμένος. Ο τύπος και η ηφαιστειακή φύση της Κάρμεν αποτελεί στην πράξη κατάλυση αυτής της φυλακής!

 Θα τολμούσα να πω ακόμη ότι ο τύπος της βρίσκεται πέρα κι από την έννοια του Διονυσιακού πάθους και θεώρησης, αν δεχθούμε ότι, τουλάχιστον με τα αρχαιοελληνικά κριτήρια, το "Διονυσιακό" έχει και κάποια θρησκευτική διάσταση, αποτελώντας μία "μεθυστική" αντίδραση στη συνείδηση της "υπαρξιακής οδύνης και του θανάτου", αντίδραση που καλύπτεται τελικά από τον συμβολισμό κάποιας θεότητας (ας θυμηθούμε τις Βάκχες  του Ευριπίδη ή τους οργιώδεις χορούς των γυναικών στα δάση που διατηρούσαν πάντα κάποιον τελετουργικό - θρησκευτικό χαρακτήρα). Η Κάρμεν είναι ένας απλός άνθρωπος και εκφράζει τα πάθη και τις παρορμήσεις της χωρίς περίτεχνες επικαλύψεις ή πλαίσια διανοητικών κατασκευών. Τα ένστικτά της μιλούν αυτά τα ίδια, ατόφια και απροσποίητα.

 Αν τώρα  πλησιάσουμε την έννοια της γυναικείας χειραφέτησης κοινωνιολογικά, δηλ. στο πεδίο των κοινωνικών κινημάτων της νεωτερικότητας, πρέπει να δεχθούμε ότι πρόκειται για μία ορθολογική διαδικασία κινηματική, που αναπτύσσεται μέσα στο πλαίσιο των κοινωνικών - οικονομικών διεργασιών της Ευρώπης του 19^ου και 20^ου αιώνα και στηρίζεται κατ' εξοχήν σε "νόρμες" της νεωτερικής και εκσυγχρονιζόμενης Ευρώπης. Το κίνημα της γυναικείας χειραφέτησης  αμφισβητεί την παραδοσιακή πατριαρχία  και είναι συνδεδεμένο με συλλογικούς αγώνες και  δομές σύγχρονης εκλογικευόμενης κοινωνίας.

Ωστόσο το πάθος της Κάρμεν, η επιμονή της στη δική της ελευθερία και το τσιγγάνικο τρόπο ζωής της («Τσιγγάνα γεννήθηκα, Τσιγγάνα θα πεθάνω") είναι αμφισβήτηση του σύγχρονου τρόπου ζωής, που περιλαμβάνει πλαίσια δεσμεύσεων τόσο κοινωνικά όσο και συμβατικά ηθικά. Δεν είναι  τυχαίο που ο μεγάλος Γερμανός κοινωνιολόγος Max Weber παρομοίασε τον ορθολογικό χαρακτήρα των δυτικών κοινωνιών και οικονομιών με "σιδερένιο κλουβί". Η ίδια η Τσιγγάνικη  κουλτούρα, της οποίας η επίδραση στην διαμόρφωση της ταυτότητας της ηρωίδας του Μεριμέ ήταν καθοριστική (γι' αυτό και ο τύπος της και το σύνολο των αντιδράσεών της μπορούν να αποτελέσουν ενδιαφέρον αντικείμενο της πολιτιστικής ανθρωπολογίας),βρίσκεται έξω από το πνεύμα της ορθολογικής κοινωνίας του οργανωμένου χρόνου, των χαλιναγωγημένων ενστίκτων και της επιμονής στην παραγωγή.

Θα ήταν  σκόπιμο, λοιπόν, να συλλάβουμε το πνεύμα της ηρωίδας μας πέρα από τις ορθολογικές προδιαγραφές της τυπικής χειραφέτησης  ή ακόμη και πέρα από την αντίθεση "μητριαρχικού - πατριαρχικού" και τις συναφείς  εντάσεις που δημιουργούνται καθώς το δεύτερο αμφισβητείται μέσα από τις δομές της νεωτερικής κοινωνίας. Οι συνεκδοχές του μηνύματος που εκπέμπει είναι πολύ περισσότερες και πολλές απ' αυτές αγκαλιάζουν την ανθρώπινη φύση, στις αντισυμβατικές της εκρήξεις, ως σύνολο, πέρα απ' την διαφορά και την αντίθεση των φύλων. Έτσι μπορούμε να μιλάμε για πάθος και ανόθευτη έκφραση ενστίκτων «ανθρώπου γενικά» και όχι απλώς γυναίκας. Επίσης μπορούμε να μιλάμε όχι απλώς για ανυπόκριτη έκφραση του έρωτα κόντρα στις κοινωνικές  συμβατικότητες (γιατί  ένα άτομο μπορεί μεν να εναντιώνεται στις κοινωνικές συμβατικότητες, ενώ παράλληλα όμως  θέλει να δεσμεύεται ερωτικά με πρόσωπα, στο πλαίσιο μακροχρόνιας σταθερής σχέσης που προσδιορίζεται  από ηθικά κριτήρια δικού του περιεχομένου), αλλά πολύ περισσότερο για κυριαρχία των πρωτογενών ζωικών ορμών, για κυριαρχία του ερωτικού πάθους με βάση τη φλόγα της σάρκας, το ασυγκράτητο ποτάμι του ερωτικού πάθους και χωρίς καμία δέσμευση ηθικού περιεχομένου. Η Κάρμεν δεν ήταν απλώς αντισυμβατική στις ερωτικές της προτιμήσεις και στην ερωτική της έκφραση. Περισσότερο ακόμη δεν ήταν πιστή (loyal) στις ερωτικές της επιλογές, αλλά "ήγετο και εφέρετο" απ' τις ερωτικές της παρορμήσεις, που ποδοπατούσαν τις ηθικές δεσμεύσεις συνειδητά. Γι' αυτό και αποδεικνυόταν καταστρεπτική για τη ζωή των ανδρών, απ' την στιγμή που την ερωτεύονταν.

Βέβαια, στην περίπτωση γυναίκας, αυτή η στάση ζωής θέλει περισσότερο θάρρος, ακριβώς γιατί πρέπει να σπάσει περισσότερες και πιεστικότερες συμβατικότητες και ν' αντιπαλέψει την παράδοση της πατριαρχικής υπεροχής. Ακόμη αυτή η στάση μπορεί να σταθεί και να υπάρξει σε κάθε εποχή και δεν είναι ανάγκη να τη συνδέουμε αποκλειστικά με την εποχή της γυναικείας χειραφέτησης και των προδρομικών στοιχείων της.

Η ηρωίδα - "αντι-ηρωίδα" μας δεν μπορεί να σταθεί ακριβώς ως πρότυπο ζωής και ανθρώπινων σχέσεων. Περισσότερο μπορείς να την αντιμετωπίσεις ως "οιονεί φυσικό φαινόμενο", που ακολουθεί τη δική του δυναμική, όσο καταστρεπτική και να είναι, και δεν ξέρει από ανθρώπινα ηθικά κριτήρια. Γι' αυτό και το βλέμμα μας στράφηκε και προς τη Νιτσεϊκή θεώρηση, που κατ' εξοχήν αναζητούσε αποκατάσταση και καταξίωση του πρωτογενούς δυναμικού των ζωικών ορμών, ορμών που είχαν καταπιεστεί απ' το "καλό" και τα το "κακό" των χριστιανικών διδαχών.

Ωστόσο ανθρωπολογικά θα πρέπει να επισημάνει κανείς  ότι έμεινε τελικά κάπου πιστή: στην κουλτούρα της φυλής της, δηλαδή σε μία πολιτισμική συλλογικότητα, που της προσδιόριζε και την ταυτότητά της (δεν έμενε πιστή σε άτομα, αλλά στην ίδια την παράδοση της φυλής της, δηλαδή τελικά οι συλλογικοί πολιτιστικοί όροι αποδεικνύονται ισχυρότεροι των ατομικών επιλογών).

Η επιτυχία και η συμβολή του Κώστα Βαλέτα στην προβολή του προτύπου - "αντιπροτύπου" της Κάρμεν έγκειται στο ότι στο σχετικό δοκίμιο του φώτισε επαρκώς αυτή τη δυναμική του χαρακτήρα της, που ανατρέπει τις κοινωνικές και ηθικές συμβάσεις και αναδεικνύει το αυθεντικό "ζωικό" στοιχείο της. Επίσης κατέδειξε γιατί γοήτεψε τον Ευρωπαϊκό κόσμο, ακριβώς γιατί διαμορφώθηκε ως σύμβολο αυτού ακριβώς που  του έλειπε , δηλαδή της ατίθασης  και  ασυμβίβαστης ζωικής ορμής, που βρισκόταν φυλακισμένη στο δίπολο "καλού-κακού" της "πολιτισμένης" χριστιανικής Ευρώπης. Η επιτυχία του Κ.Β. έγκειται στο ότι ανέδειξε και πραγματεύθηκε θετικά και ειλικρινά το σύμβολο της "αντάρτισσας καρδιάς" της ηρωίδας του Μεριμέ και του αχαλιναγώγητου πάθους της.